I Strona g堯wna I Wiadomo軼i I Kultura I Sport I Pogoda I Turystyka I Narty I Ko軼i馧 I

I Radio Alex I G這s Ameryki I Z peryskopu... I DH Zakopane I Telefony I Apteki I

Reklama I Og這szenia I Muzyka I Video I Archiwum I O Watrze I Leader +
G這s w sprawie J霩efa Oppenheima...

(06.05.2009) Sprostowanie do tekstu Paw豉 Smole雟kiego i Bart這mieja Kurasia „Kto przyszed zastrzeli Oppenheima” z Gazety Wyborczej z dnia 30 kwietnia 2009 r.

Wojciech Szatkowski: "W „Gazecie na maj闚k”, w dniu 30 kwietnia br. ukaza si tekst dziennikarzy „Gazety Wyborczej” Paw豉 Smole雟kiego i Bart這mieja Kurasia pod tytu貫m „Kto przyszed zastrzeli Oppenheima”, po鈍i璚ony postaci J霩efa Oppenheima (1887-1946) – kierownika TOPR w latach 1914-1939, znanego narciarza, fotografika i taternika. Niestety ilo嗆 przek豉ma, niedom闚ie, a co gorsza b喚d闚 merytorycznych i zwyk貫j nierzetelno軼i dziennikarskiej, jest w tym tek軼ie tak du瘸 - zdecydowanie przekraczaj帷 przyj皻e normy - 瞠 zmusza mnie to do odpowiedzi, kt鏎 ograniczam, jako historyk, tylko do wskazania najwa積iejszych pomy貫k autor闚 tego artyku逝. Tekst ten pisz tak瞠 jako jeden z g堯wnych pomys這dawc闚 i organizator闚 zawod闚 w ski-alpinizmie im. J霩efa Oppenheima i dzia豉cz klubu SN PTT, w kt鏎ym pracowa Opcio w latach mi璠zywojennych.
Uwaga moim zdaniem najwa積iejsza. Sama konstrukcja tekstu, chodzi mi konkretnie o po這瞠nie akcentu na to, kim faktycznie by J霩ef Oppenheim i co robi w Zakopanem, jest w wydaniu Smole雟kiego i Kurasia ca趾owicie fa連zywa i nie do przyj璚ia. Oppenheim by przede wszystkim, jak wynika ze 廝鏚e i dokument闚, cz這wiekiem G鏎 w pe軟i tego s這wa znaczeniu, a dopiero potem jak chc autorzy: „znakomitym fotografikiem, wytrawnym bryd篡st, kobieciarzem, bywalcem salon闚 i kawiarni, dusz towarzystwa”. Oczywi軼ie Opcio nie stroni od uciech 篡cia, ale przede wszystkim by powi您any z Tatrami i Pogotowiem – to by造 jego dwie g堯wne pasje. Autorzy niestety nie wspominaj niemal wcale, albo bardzo pobie積ie, o dzia豉lno軼i Opcia jako taternika i jego zimowych przej軼iach w Tatrach, a dokona on ponad 20 pierwszych wej嗆 zimowych i letnich np. na Kozi Prze喚cz, Ni積ie Rysy, M造narza i wiele innych. Dokona tak瞠 wielu zjazd闚 narciarskich z trudnych tatrza雟kich szczyt闚 i prze喚czy, podczas s造nnych „wyryp narciarskich”. Wreszcie w 1936 r. Oppenheim wyda przewodnik narciarski po Tatrach Polskich (wydany przez Polski Zwi您ek Narciarski) – najlepszy dot康, jak s康z fachowcy w tej dziedzinie, przewodnik narciarski po naszych najwy窺zych g鏎ach. Ponadto z tekstu nie dowiemy si nic o dzia豉lno軼i Oppenheima w klubie SN PTT (by tam przez lata skarbnikiem), w Polskim Zwi您ku Narciarskim (by s璠zi na zawodach FIS w 1929 i 1939 r.), czy w zakopia雟kim Klubie Wysokog鏎skim i bardzo niewiele o jego fotograficznych pasjach.
Patrz帷 na 廝鏚豉, kt鏎ych jest ca趾iem sporo, warto zauwa篡, 瞠 autorzy tekstu u篡li w swoim tek軼ie, to ogarnia mnie zdziwienie nad tym, jak瞠 niewiele z nich spo篡tkowali. S nimi bowiem tylko opowie軼i znanego ratownika TOPR i literata Micha豉 Jagie陶y (te przynajmniej s ozdob tekstu, chyba jedyn) i jakie nies造chanie mgliste domniemania autor闚 i niedopowiedzenia, za to w sensacyjnym tonie, w sprawach 篡cia Oppenheima, od kt鏎ych a roi si w tek軼ie. Balansuj one na pograniczu taniej sensacji i w豉軼iwie nic nie wnosz do 篡ciorysu Opcia – wi璚ej – nawet zaciemniaj znany z literatury obraz tej postaci. Autorzy w og鏊e nie skorzystali z dokument闚 archiwalnych dotycz帷ych postaci Oppenheima, znajduj帷ych si w zbiorach archiwum Muzeum Tatrza雟kiego im. dra Tytusa Cha逝bi雟kiego w Zakopanem, w zbiorach biblioteki Zofii i Witolda Henryka Paryskich (O鈔odka Edukacji Tatrza雟kiej Tatrza雟kiego Parku Narodowego w Zakopanem) oraz z literatury dotycz帷ej tej postaci np. Rafa Malczewski „P瘼ek 鈍iata”, „W stron Pysznej” i innych publikacji, co jest znacznym zaniedbaniem z ich strony. Gdyby ich u篡li to wtedy mniej by這by niedopowiedze, a wi璚ej znanych fakt闚 z 篡cia Opcia. Dlatego bazuj帷 na takim materiale Smole雟ki i Kura stworzyli to, co stworzyli.
W pocz徠kowym fragmencie tekstu, dotycz帷ym zab鎩stwa J霩efa Oppenheima w dniu 28 stycznia 1946 r. w jego domu na Krzept闚kach, autorzy wykorzystali, co wida, opis 鄉ierci Opcia zawarty w ksi捫ce „W stron Pysznej”, autorstwa Stanis豉wa Zieli雟kiego i Wandy Gentil-Tippenhauer (I wydanie, Warszawa 1961), ale ani s這wem o tej ksi捫ce nie wspominaj, nie powo逝j帷 si na ustalenia jej autor闚, co nie jest w porz康ku. W dalszej cz窷ci tekstu pisz, 瞠 „Powiadano, 瞠 zrazu tylko psy pozna造 si na Oppenheimie... Potem pokocha造 go kobiety”. To kolejny fragment, pochodz帷y wprost z „W stron Pysznej”. Teksty te podaj Smole雟ki i Kura jako swoje, a jest to zaw豉szczenie czyjego tekstu, bez podania 廝鏚豉, co jak wiadomo nie jest zgodne z przyj皻ymi zasadami korzystania ze 廝鏚e i czyich opracowa. W dodatku tutaj znajdujemy kolejny b陰d merytoryczny, gdy pisz, 瞠 Ruda Wanda (czyli znana w Zakopanem Wanda Gentil-Tippenhauer-Widigierowa) swoim cia貫m zas這ni豉 Oppenheima, gdy jeden z napastnik闚 odda strza. Gdyby tak by這, Ruda Wanda zgin窸a by na miejscu, gdy ten pierwszy strza okaza si 鄉iertelny, a 篡豚y Oppenheim. Akurat faktycznie by這 na odwr鏒, gdy, jak podaj autorzy „W stron Pysznej” na miejscu zgin掖 Oppenheim, a Ruda zosta豉 ranna w g這w i do嗆 d逝go le瘸豉 nieprzytomna na pod這dze domu. Wykorzystuj帷 wi璚 opis 鄉ierci Opcia Smole雟ki i Kura przeinaczyli nie po raz pierwszy i ostatni fakty, dok豉dnie przecie podane i szczeg馧owo opisane w „W stron Pysznej”, dokonuj帷 kolejnych pomy貫k i przek豉ma w opisie zdarze z dnia 28 stycznia 1946 r.
B喚dy s w zakresie ustalenia daty pierwszej wyprawy ratowniczej J霩efa Oppenheima. Cytuj: „w 1912 r. sk豉da (Oppenheim – przyp. W.S) przysi璕 ratownika TOPR... Pierwsza wyprawa – po cia這 Klimka Bachledy legendarnego przewodnika, kt鏎y zgin掖 na Jaworowym Szczycie”. Nieprawd jest, 瞠 pierwsz wypraw Oppenheima jako ratownika TOPR by豉 wyprawa po Bachled, gdy ta mia豉 miejsce w sierpniu 1910 r., a wi璚 dwa lata wcze郾iej, kiedy Oppenheim jeszcze nie by ratownikiem TOPR i nie m鏬 bra w niej udzia逝. Pierwsza wyprawa ratownicza Oppenheima, zgodnie z ksi璕 wypraw z archiwum TOPR, mia豉 miejsce w dniu 14 kwietnia 1912 r. na Hal Goryczkow. Nieprawd jest dalej w tej cz窷ci tekstu, 瞠 Klemens Bachleda zgin掖 na Jaworowym Szczycie, gdy zgin掖 na Ma造m Jaworowym Szczycie. S to dwa r騜ne szczyty Tatr Wysokich (Jaworowy i Ma造 Jaworowy). Autorzy artyku逝 pisz dalej, 瞠 „nie musia (Bachleda) zgin望”. Bachleda po鈍i璚i si ratuj帷 w 軼ianie taternika, ale ka盥y z ratownik闚 Pogotowia id帷 na wypraw ryzykuje 篡ciem, on (Bachleda) te wiedzia o tym, czym ryzykuje. Jako odwa積y cz這wiek Klimek podj掖 ryzyko. Gdy Zaruski zawr鏂i Pogotowie ze 軼iany Ma貫go Jaworowego (nie Jaworowego, jak chc autorzy), Bachleda chcia za wszelk cen ratowa rannego taternika, ale znalaz 鄉ier w lawinie skalnej, kt鏎a zesz豉 磧ebem. Pisanie, 瞠 nie musia zgin望 nie za bardzo wiem, co ma sugerowa? S to puste frazesy.
Sprawa motocykla marki Harley. Smole雟ki i Kura pisz „Mia wspania貫go harleya. Sk康 taki motor? Mia i ju”. Gdyby autorzy tekstu chocia troch znali literatur dotycz帷 Zakopanego tamtego okresu, to wiedzieliby o ksi捫ce „P瘼ek 鈍iata” Rafa豉 Malczewskiego, kt鏎y we wspomnieniu o J霩efie Oppenheimie, dok豉dnie pisze o okoliczno軼iach w jakich Opcio zakupi mocno ju zdezelowanego harleya-davidsona, na kt鏎ym zreszt podwozi w g鏎y ratownik闚 TOPR podczas wypraw w Tatrach. Wystarczy這 si璕n望 po to 廝鏚這, a nie zaciemnia obrazu postaci dosy dziecinnie i jednak naiwnie brzmi帷ymi pytaniami jak: sk康 ten motor? S to bowiem fakty powszechnie znane.
Kolejne dwa b喚dy w jednym zdaniu. Cytuj „Prowadzi dom turystyczny AZS na ㄆkasz闚ce, zwany Gospod W堯cz璕闚”. W Zakopanem s ㄆkasz闚ki (nie za na ㄆkasz闚ce, jak pisz b喚dnie Smole雟ki i Kura), a Gospoda W堯cz璕闚 znajdowa豉 si na Anta堯wce, a nie na ㄆkasz闚kach. S to dwa r騜ne miejsce na mapie Zakopanego. Oppenheim prowadzi na ㄆkasz闚kach niewielkie schronisko AZS, gdzie wsp鏊nie z niejakim Siermontowskim zas造n掖 z gotowania bigosu, kt鏎y by nieod陰cznym sk豉dnikiem diety podczas wypraw narciarskich. Dodam, 瞠 „Gospoda W堯cz璕闚” dzia豉豉 w Zakopanem w latach 1924-1936, w zwi您ku z czym nie m鏬 w niej mieszka Lenin – to kolejna pomy趾a autor闚.
Nast瘼ne b喚dy merytoryczne dotycz pogrzebu Opcia, autorzy pisz: „Na pogrzeb przysz豉 ledwie garstka ludzi (to prawda, ale dalej czytamy). 畝dnego ratownika” – jest to kolejna nieprawda. Nad grobem przyjaciela, w imieniu Pogotowia TOPR, ratownik闚, narciarzy i ludzi g鏎, przemawia Kazimierz Schiele, znany producent nart, taternik i narciarz, sam ratownik Pogotowia TOPR i uczestnik wypraw ratunkowych. Jest to opisane w literaturze.
Nazwiska zab鎩c闚 Oppenheima s znane, nie znane s tylko do ko鎍a motywy ich zbrodni. Przy opisie zab鎩c闚 kolejny b陰d merytoryczny. „Drugi (z zab鎩c闚 – przyp. W.S) mia zgin望 w Starej Robocie, podczas starcia oddzia堯w „Ognia” z KBW”. Faktycznie zab鎩ca Opcia zgin掖 podczas starcia oddzia逝 „Ognia” z KBW w willi „妃iech闚ka” w Ko軼ielisku, ale nie w Dolinie Starorobocia雟kiej (nie Starej Robocie - jak pisz autorzy).
Sprawa obj璚ia stanowiska naczelnika TOPR przez Oppenheima te jest mylnie przedstawiona w artykule,albo niedopowiedziana do ko鎍a. Autorzy sugeruj, 瞠 nie wiadomo dlaczego Zaruski wybra w豉郾ie Oppenheima na swojego nast瘼c. Tymczasem w po這wie lat 90-tych przeprowadzi貫m wywiad z Witoldem H. Paryskim, autorem „Wielkiej Encyklopedii Tatrza雟kiej” i zapyta貫m go dlaczego w 1914 r. Zaruski wybra Opcia? Odpowied by豉 kr鏒ka: a kogo mia wybra: Zaruski, Bednarski, Zdyb, wi瘯szo嗆 g鏎ali z TOPR posz豉 na wojn. W Zakopanem pozosta Opcio, kt鏎y mia gdzie t ca陰 wojn 鈍iatow. Ponadto Zaruski zna charakter Oppenheima, a zw豉szcza jego oddanie dla Pogotowia.
Kolejne b喚dy znajduj si w tych fragmentach tekstu, gdzie wyst瘼uj fragmenty pisane gwar g鏎alsk, np. (...) i dlo wos, i dlo nas” - powinno by „i dlo wos, i dlo nos”, ale i inne. Autorzy powinni zadba o to, by korekty gwarowej dokona specjalista od gwary podhala雟kiej, ale tego nie zrobili, co spowodowa這 kolejne b喚dy. Skoro ju u篡waj gwary to powinna by ona poprawna.
Co do pami璚i o J霩efie Oppenheimie to autorzy pisz tak瞠 o tym, 瞠 „Grup Tatrza雟k GOPR nazwano imieniem J霩efa Oppenheima. Dosta po鄉iertnie jaki krzy. lecz konia z rz璠em temu, kto wiedzia, 瞠 zakopia雟ki GOPR mia takiego patrona”. Jest to nieprawda. Na Kasprowym Wierchu na budynku kolejki linowej przez lata wisia豉 tablica z napisem „Grupa Tatrza雟ka GOPR im. J霩efa Oppenheima”. Co do pami璚i o Oppenheimie, to od 10 lat organizowane s przez klub SN PTT 1907 Zakopane zawody w ski-alpinizmie im. J霩efa Oppenheima. W 1996 r. w 50-rocznic 鄉ierci Muzeum Tatrza雟kie zorganizowa這 wystaw „Narciarskim 郵adem J霩efa Oppenheima”. W bie膨cym roku nagrobek Opcia na Nowym Cmentarzu w Zakopanem, dzi瘯i wsparciu i funduszom Pogotowia TOPR (g堯wnie z inicjatywy Naczelnika Jana Krzysztofa) zostanie odnowiony. Dlaczego pisz帷 o pami璚i o tej postaci autorzy tekstu nie podaj tych informacji? Odpowied jest bardzo prosta: bo o nich nic nie wiedz.
Ostatnia uwaga, ju nie merytoryczna, ale konwencjonalna, zwi您ana z dobrymi manierami. W tek軼ie autorzy u篡li fotografii Oppenheima na motocyklu harley-davidson z „koszem” z lat 30-tych (z Zofi Krzeptowsk „Kapuch” w „koszu”), ze zbior闚 Muzeum Tatrza雟kiego w Zakopanem (zdj璚ie zosta這 podarowane do zbior闚 Muzeum przez Pani Zofi Forteck), nawet nie dzi瘯uj帷, co jest w zwyczaju, za jej otrzymanie. Rozumiem wi璚, 瞠 dziennikarze „Gazety” nie maj w zwyczaju podzi瘯owania w tek軼ie za mo磧iwo嗆 opublikowania fotografii.
Ostatni akapit tekstu i wzmianka o tym, 瞠 rzekomo Oppenheim, wed逝g jednej z zas造szanych opowie軼i, by pono „sanacyjnym pu趾ownikiem” te nale篡 czym pr璠zej mi璠zy bajki w這篡. Du穎 si bowiem o tej postaci m闚i這 w Zakopanem, akurat ten wersji nigdy nie s造sza貫m. Brzmi to raczej jak fantastyczno-naukowa opowie嗆, a nie fakt historyczny.
Reasumuj帷 tekst Smole雟kiego i Kurasia jest niezwykle p造tkim, pe軟ym b喚d闚 i napisanym bez pomys逝 wyobra瞠niem o postaci J霩efa Oppenheima, kt鏎ej autorom - tak mi si wydaje - nie uda這 si prawdziwie odda. Szkoda tak zas逝穎nej dla Zakopanego i turystyki postaci, jak by Oppenheim, by podobne „teksty” by造 publikowane, gdy zaciemniaj one obraz historii i prawdziwych dokona tego cz這wieka. I chocia coraz mniej jest ludzi, kt鏎zy na pytanie: - pami皻asz J霩efa Oppenheima i jego czasy? mog odpowiedzie twierdz帷o: - tak, pami皻am, to wcale to nie znaczy, by bezkarnie publikowa podobne, nazwijmy to po imieniu – „knoty”. Tak bowiem tekst Smole雟kiego i Kurasia oceni豉 wi瘯szo嗆 zakopia鎍zyk闚, ludzi g鏎, ratownik闚 TOPR, z kt鏎ymi na ten temat rozmawia貫m i tak sam nisko go oceniam. Zdaj sobie spraw, 瞠 z racji obj皻o軼i moje sprostowanie by mo瞠 nie zostanie wydrukowane w „Wyborczej” (zosta這 wys豉ne dzisiaj). Pozostaje wi璚 篡czenie aby jak najmniej podobnych tekst闚 by這 drukowanych. Bo czemu s逝膨? Prawdzie z pewno軼i nie".

Kontakt w sprawie tekstu do Wojciecha Szatkowskiego w.szatkowski@poczta.onet.pl

Fotografie ze zbior闚 Muzeum Tatrza雟kiego i Wojciecha Szatkowskiego.

I Strona g堯wna I Wiadomo軼i I Kultura I Sport I Pogoda I Turystyka I Narty I Ko軼i馧 I

I Radio Alex I G這s Ameryki I Z peryskopu... I DH Zakopane I Telefony I Apteki I

I Reklama I Og這szenia I Muzyka I Video I Galeria I Archiwum I O Watrze I